แม้ไฟแห่งสงครามโลก ครั้งที่ ๒ จะสงบลงมานานแล้วหลายสิบปี แต่เรื่องราวความโหดร้ายทารุณของมหาสงครามที่อุบัติขึ้นในยุโรปเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๘๒ นี้

ก็ยังคงได้รับการถ่ายทอดมาสู่คนรุ่นปัจจุบัน ทั้งจากคำบอกเล่า  เอกสาร ภาพถ่าย ภาพเคลื่อนไหว ตลอดจนปรากฏอยู่ในงานศิลปะไม่ว่าจะเป็นบทเพลง วรรณกรรม หรือภาพยนตร์

 

กล่าวเฉพาะประเทศไทย แม้อยู่จะห่างไกลจากดินแดนต้นกำเนิดสงคราม แต่ก็ได้รับผลกระทบอย่างชนิดที่เรียกได้ว่าลืมไม่ลง ไม่ต่างจากอีกหลายประเทศทั่วโลก รวมทั้งยังก่อให้เกิดเหตุการณ์ต่าง ๆ ซึ่งกลายเป็นประวัติศาสตร์หน้าสำคัญของชาติ ตั้งแต่กรณีพิพาทอินโดจีน ในปี พ.ศ. ๒๔๘๓

เมื่อจอมพล ป.พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีในสมัยนั้น ตัดสินใจส่งกองทัพไทยบุกเข้าไปในอินโดจีนของฝรั่งเศส เพื่อเรียกร้องดินแดนอินโดจีนบางส่วนที่เคยเป็นของไทยกลับคืนมา, การยกพลขึ้นบกของกองทัพญี่ปุ่นในปลายปี พ.ศ. ๒๔๘๔ ซึ่งนำไปสู่ประกาศสงครามต่อฝ่ายสัมพันธมิตรคือ อังกฤษ และสหรัฐอเมริกาอย่างเต็มตัวของรัฐบาลไทย จนเกิดการทิ้งระเบิดมากมายในกรุงเทพฯ และสุดท้ายคือการเกิดขึ้นของขบวนการเสรีไทย ขบวนการใต้ดินต่อต้านกองทัพญี่ปุ่น ซึ่งส่งผลให้การประกาศสงครามของไทยต่อฝ่ายสัมพันธมิตรเป็นโมฆะ และไทยไม่ตกอยู่ในฐานะผู้แพ้สงคราม เมื่อนายปรีดี พนมยงค์ หัวหน้าขบวนการเสรีไทย ในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล ได้ออกประกาศสันติภาพในพระปรมาภิไธยฯ เมื่อวันที่ ๑๖ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๘๘ ซึ่งต่อมาได้รับการกำหนดให้เป็น “วันสันติภาพไทย”

 

สื่อที่สามารถบันทึกและทำให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้ถึงบริบทต่าง ๆ ของสงครามโลก ครั้งที่ ๒ ในเมืองไทยเหล่านี้ได้ที่สุดสื่อหนึ่ง คือ สื่อภาพยนตร์ แม้ช่วงระหว่างสงคราม วงการภาพยนตร์ไทยจะซบเซาลงถึงขีดสุด จนแทบจะไม่มีการผลิตภาพยนตร์เรื่องออกมาฉายในช่วงเวลานั้น อย่างไรก็ตาม ยังมีหนังข่าว หนังสารดี รวมไปถึงหนังบ้าน ซึ่งได้บันทึกเหตุการณ์สำคัญ สภาพบ้านเมือง ตลอดจนวิถีชีวิตของคนไทยในช่วงสงครามโลกครั้งที่ ๒  และช่วงเวลาใกล้เคียงให้ได้ศึกษา เช่น ภาพยนตร์ข่าว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดลเสด็จนิวัตพระนคร (๒๔๘๑) ภาพยนตร์บันทึกกรณีพิพาทไทยกับอินโดจีนของฝรั่งเศส เรื่อง

รวมไทย (๒๔๘๓)  หนังบ้านของแท้ ประกาศวุฒิสารบันทึกเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่กรุงเทพ (๒๔๘๕) ภาพยนตร์บันทึกภาพการทิ้งระเบิดกรุงเทพในสงครามโลกครั้งที่ ๒ (๒๔๘๗) ภาพยนตร์บันทึกภาพการสวนสนามของกองกำลังเสรีไทย (๒๔๘๘) ภาพยนตร์บันทึกภาพในหลวงรัชกาลที่ ๘ กับลอร์ดหลุยส์

เมานท์แบทเทน แม่ทัพใหญ่ฝ่ายสัมพันธมิตร ในพิธีสวนสนามของกองกำลังทหารอังกฤษและทหารในเครือจักรภพ (๒๔๘๘)  เป็นต้น