ไต้หวันในคริสต์ทศวรรษที่ 1960 เป็นช่วงเวลาของการปิดกั้นทางการเมืองและข่าวสารข้อมูล วัฒนธรรมภาพยนตร์ขณะนั้นเต็มไปด้วยหนัง Taiyupian (หนังพูดภาษาไต้หวัน) เล่าเรื่องราวประโลมโลกในสไตล์ทางสุนทรียศาสตร์ที่เรียกกันว่า “สัจนิยมเข้มข้น” (healthy realist) อย่างไรก็ตาม บรรดาศิลปินและปัญญาชนในไต้หวัน รับรู้ถึงกระแสอะวองการ์ดของฝั่งโลกตะวันตกที่กำลังเติบโต ผ่านงานเขียนและงานแปลต่าง ๆ พวกเขามีความกระตือรือร้นที่จะเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของนวัตกรรมทางความคิดใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้นในอีกฟากโลก  ไม่นานศิลปินไต้หวันเหล่านี้รวมตัวกันและเริ่มวางแนวคิดแบบอะวองการ์ดและเริ่มการทดลองกับภาพยนตร์และละครเวที

 

ภาพยนตร์ในโปรแกรมนี้เป็นการคัดเลือกและรวบรวมโดย Taiwan International Documentary Film Festival (TIDF) นำเสนองานโดยศิลปินที่กล้าหาญและท้าทายความคิดของไต้หวันในยุคทศวรรษที่ 1960 หนังทดลองเหล่านี้ไม่ได้ถูกเก็บรักษาหรืออนุรักษ์ไว้ แต่ร่องรอยมีปรากฏตามที่ต่าง ๆ และมีงานศึกษาออกมาบ้าง การปะติดปะต่อข้อมูลเข้าด้วยกันทำให้เห็นภาพว่าทศวรรษดังกล่าวเป็นช่วงเวลาของหัวหอกทางความคิดและวัฒนธรรมอันก้าวหน้าของไต้หวัน ทีมจัดโปรแกรมของ TIDF เสาะแสวงหาหนังจากยุคดังกล่าวอย่างยากลำบาก ทั้งติดต่อศิลปินที่ยังมีชีวิตอยู่ (ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในวัย 70 ถึง 80 ปี)  ตามไปสัมภาษณ์ผู้คนในวงการจากฮ่องกงและในประเทศตะวันตกที่เคยสัมผัสหรือติดต่อกับศิลปินไต้หวันในยุคนั้น อีกทั้งยังสืบค้นนิตยสารชื่อ Theatre Quarterly ซึ่งเป็นวารสารสำคัญที่ตีพิมพ์ในไต้หวันที่รายงานความเคลื่อนไหวของวงการศิลปะโลกโดยเนื้อหา 90 เปอร์เซ็นต์เป็นการแปลบทความจากฝั่งยุโรปและอเมริกา

 

TIDF ยังสืบค้นต่อไปอีกเพื่อหาหนังที่เชื่อกันว่าสูญหายไปแล้วตั้งแต่เมื่อ 50 ปีก่อน ท้ายที่สุดสามารถรวบรวมหนังได้ 34 เรื่อง ซึ่งหนังเหล่านี้แสดงถึงพลังสร้างสรรค์อันโดดเด่นและเป็นภาพสะท้อนของอุณหภูมิทางอารมณ์และความคิดของทศวรรษที่ 1960 ได้อย่างดี ยิ่งไปกว่านั้น ความหลากหลายทางสุนทรียศาสตร์ของหนังเหล่านี้ยังท้าทายนิยามคำว่า “ภาพยนตร์” อีกทั้งยังแสดงร่องรอยขรุขระ หวือหวา และกล้าหาญทางความคิดอันเกิดจากความเข้าใจในสื่อภาพยนตร์สมัยใหม่ของช่วงเวลาดังกล่าว

 

ภาพยนตร์ทั้ง 5 โปรแกรมนี้รวบรวมและจัดโปรแกรมโดย Taiwan International Documentary Film Festival ด้วยความสนับสนุนของสถาบันภาพยนตร์ไต้หวัน Taiwan Film Institute และจะได้รับการนำเสนอในประเทศไทยร่วมกับหอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) ระหว่างวันที่ 27-28 เมษายน พ.ศ. 2562 ที่โรงภาพยนตร์ศรีศาลายา หอภาพยนตร์ โดย วู้ด ลิน ผู้อำนวยการ Taiwan International Documentary Film Festival จะเดินทางมาแนะนำภาพยนตร์ 

 

ริชาร์ด เหยียว-ชิเฉิน เกิดที่มณฑลเสฉวน ประเทศจีน เมื่อ ค.ศ.  1938 และอพยพมาไต้หวันใน ค.ศ. 1945 เริ่มต้นโดยศึกษาด้านสถาปัตยกรรมและต่อมาย้ายไปเรียนที่ Chicago Art Institute ในสหรัฐอเมริกา และสำเร็จปริญญาโทด้านภาพยนตร์จาก UCLA ในปี 1967 ก่อนจะกลับมาทำหนังในไต้หวันจนประสบความสำเร็จ

หนังในโปรแกรมนี้เป็นงานสมัยที่เขาเป็นนักศึกษาที่ UCLA  ประกอบด้วย The Archer แอนิเมชันวาดมือที่ดัดแปลงจากนิทานจีนเรื่อง โฮวอี้ยิงพระอาทิตย์  Through the Years ว่าด้วยการขยายตัวทางตะวันตกของอเมริกาซึ่งผสมผสานข้อเท็จจริงกับเรื่องแต่ง The Mountain ที่ใช้การเล่าเรื่องแบบ modernist เพื่อสะท้อนการแสวงหาเสรีภาพของคนหนุ่มสาวในยุค 60 Liu Pi-Chia สารคดีชีวิตทหารผ่านศึกที่ร่วมกับคนงานอีกนับหมื่นเพื่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานของประเทศ ซึ่งถือว่าเป็นหนังสไตล์ cinéma vérité เรื่องแรกของไต้หวัน

 

โปรแกรมนี้นำเสนอหนัง 7 เรื่อง จากศิลปินคนสำคัญ 5 คน ได้แก่ A Morning in Taipei ของนักทำหนัง  ไป่ ชิงจุ้ย (Pai Ching-jui)  Today และ Run ของจิตรกร  หาน เฉียงหนิง (Han Hsiang-ning)  Life Continued และ My New Born Baby ของช่างภาพ ช่วงหลิง (Chuang Ling)  Modern Poetry Exhibition ของช่างภาพ  ฉาง เช่าตัง (Chang Chao-tang) และ Getting Ready for the Festival ของดีไซเนอร์  หลง สีเหลียง (Long Sih-liang)  ศิลปินเหล่านี้ต่างเคยทำหนังทดลองในช่วงเวลาสั้น ๆ ก่อนจะแยกย้ายไปมีชื่อเสียงในสาขาความถนัดของตัวเอง โดยไป่ ชิงจุ้ยเป็นชาวไต้หวันคนแรกที่ได้เข้าเรียนภาพยนตร์ในอิตาลี และกลับมาสร้างหนังคลาสสิกมากมายในไต้หวัน หาน เฉียงหนิงเป็นจิตรกรชื่อดังที่ยังคงทำงานอยู่ตอนนี้ ช่างภาพสองคน ช่วงหลิงและฉาง เช่าตัง ต่างมีผู้ยกย่องในฝีมือ ส่วนหลง สีเหลียงเป็นนักออกแบบศิลป์ในภาพยนตร์และหนังสือ

 

โปรแกรมหนังทดลอง 5 เรื่องโดยศิลปินแขนงต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเบ่งบานในวงการศิลปะยุค 60 ประกอบด้วย Routine ของ หล่าวการ์ (Law Kar) นักวิจารณ์หนังที่เกิดในมาเก๊าและทำงานในฮ่องกง กับ The Milky Way ของ ชี่ชี่ (Xi Xi) นักเขียนฮ่องกงชื่อดัง ทั้งคู่เคยเป็นบรรณาธิการของนิตยสาร Theatre Quarterly อันทรงอิทธิพลและเป็นเวทีสำหรับศิลปินในการแสดงไอเดียใหม่ ๆ ของไต้หวัน รวมทั้งทำหนังทดลองด้วย ส่วน ทอม ดาเวนพอร์ท คนทำหนังอิสระอเมริกันที่มาเรียนภาษาและวัฒนธรรมในไต้หวัน และรับทำสารคดีให้ National Geographic ในโปรแกรมนี้ได้นำเสนอหนังสารคดีเรื่องแรกของเขา T’ai Chi Ch’aun เป็นภาพของนักปรัชญาคนสำคัญกำลังฝึกไทเก๊กทางเมืองตอนเหนือของไต้หวัน ส่วนหนังสองเรื่องสุดท้ายในโปรแกรม เป็นภาพอ้างอิงถึง หวง ฮั่วเฉง (Huang Hua-cheng) บุคคลสำคัญที่ช่วงผลักดันวงการศิลปะและร่วมก่อตั้งนิตยสาร Theatre Quarterly แต่เนื่องจากหนังที่หวงทำไว้ไม่หลงเหลือมาถึงปัจจุบัน ในเรื่อง Experiment 002 จึงเป็นภาพบันทึกที่มาจากงานสัมมนา Theatre Quarterly and I ที่หวงนำหนังเรื่อง Experiment 002 ของเขาไปจัดฉาย ส่วนเรื่อง The Prophet เป็นการรีเมกละครแนวทดลองของหวง ถ่ายทำใหม่โดย ซู ยู่เฉียน (Su Yu-hsien)

มู่ตันเฟ่ย เกิดที่ประเทศจีนเมื่อ ค.ศ. 1941 และอพยพมาไต้หวันเมื่อ ค.ศ. 1949 ขณะเป็นนักเรียนศิลปะ เขาปฏิญาณว่าภาพยนตร์คืองานที่เขาจะทำไปจนชั่วชีวิต ภาพยนตร์ขนาดยาวของเขาสองเรื่อง คือ  I Didn’t Dare to Tell You และ The End of the Track ถือได้ว่าเป็นหนังอิสระเรื่องแรก ๆ ที่มีการสร้างในไต้หวัน ทั้งสองเรื่องไม่ได้ออกฉายโดยไม่มีใครทราบเหตุผลที่ชัดเจน แต่เชื่อกันว่าการแสดงภาพสังคมที่ปิดกั้นและเก็บกดใน I Didn’t Dare to Tell You และการบอกใบ้ถึงเพศสภาพใน The End of the Track เป็นสาเหตุ หลังจากหนังไม่ได้ฉาย มู่ท้อแท้และใช้เวลาเดินทางในยุโรปและอเมริกาใต้ ก่อนจะมาทำงานกับ Shaw Brothers Pictures ในฮ่องกง และโด่งดังจากการทำหนังแนวโหดเลือดสาด  

 

I Didn’t Dare to Tell You เป็นเรื่องของนักเรียนประถมฯ ที่ทำงานพิเศษตอนกลางคืนเพื่อช่วยพ่อจ่ายหนี้ ทำให้มีปัญหากับโรงเรียน ถึงแม้หนังจะไม่ได้ออกฉายเป็นทางการและมีเพียงไม่กี่คนที่ได้ดู สไตล์สมจริงของหนังกลับสร้างอิทธิพลให้คนทำหนังรุ่นเดียวกัน โดยหนังได้สูญหายไปหนึ่งม้วน และฉบับที่หลงเหลืออยู่มีตอนจบที่ห้วนและไม่ปะติดปะต่อ ซึ่งน่าจะมาจากการที่รัฐบาลเข้ามาแทรกแซงเพื่อทำให้กลายเป็นหนังโฆษณาชวนเชื่อ

 

หนังยาวอีกเรื่องของมู่ ตันเฟ่ย ว่าด้วยเรื่องของเพื่อนสนิทสองคน ตง และ หยงเช็ง เมื่อหยงเช็งประสบอุบัติเหตุเสียชีวิต ตงเสียใจ รู้สึกผิดและดำดิ่งสู่ด้านมืด หนังไม่ได้ออกฉาย เพราะคาดว่ามีสาเหตุจากความเป็นหนังเกย์แบบกลาย ๆ หนังยังมีความคล้ายคลึงกับนิยายเรื่อง The Noodle Stall โดยนักเขียน เฉน ยิ่งเฉิน ที่ถูกจับเข้าคุกถึงสองครั้งเนื่องจากเข้าร่วมกับ “กิจกรรมต่อต้านรัฐฯ”

 

13.00 น.  RICHARD YAO-CHI CHEN’S STUDENT FILMS, 1963-66  (62 นาที)

    - The Archer (2506 / 5 นาที) 

    - Through the Years  (2509 / 11 นาที) 

    - The Mountain (2509 / 19 นาที)

     - Liu Pi-Chia (2510 / 27 นาที) 

14.30 น.  EXPERIMENTAL SHORTS FROM THE 1960s #1  (75 นาที)

     - A Morning in Taipei (2507 / 20 นาที) 

      - Today (2508 / 4 นาที) 

      - Run  (2509 / 5 นาที )

      - Modern Poetry Exhibition (2510 / 12 นาที) 

      - Alienation (2509 / 7 นาที) 

      - Life Continued (2509 / 14 นาที)

      - My New Born Baby (2510 / 8 นาที) 

      - Getting Ready for the Festival (2510 / 8 นาที)

 

16.00 น. 

      - The Mountain (2509 / 19 นาที)

      - I Didn’t Dare to Tell You  (2512 / 78 นาที)

 

13.00 น.  EXPERIMENTAL SHORTS FROM THE 1960s #2 (133 นาที)

       - Routine   (2512 / 19 นาที)

              - The Milky Way  (2511 / 2 นาที)

              - T’ai Chi Ch’uan (2512 / 10 นาที)

              - Experiment 002 (2537 / 39 นาที)

              - The Prophet (2559 / 20 นาที)

15.00 น.  The End of the Track (2513 / 91 นาที)

 

 

 

ณ โรงภาพยนตร์ศรีศาลายา หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน)  ไม่เสียค่าใช้จ่ายในการรับชม